BULUTLAR

Bulutlar havanın gökyüzünde habercisidirler. Atmosferin içerdiği su buharını, göriişü ve kararlılığı gösterirler. Bu durumu ile bulutlar, uçucuların arkadaşıdırlar. Fakat geniş sahaları kapladıkları ve alçak irtifada oluştukları zaman uçucuların düşmanı haline gelirler.

Prensip olarak bulutlar, uçuş ekibine tanıtılırsa gelecek hava olayları hakkında görüş sahibi olurlar. Uçucuların bulut oluşumu hakkındaki bilgileri, uçuşta muhtemcl tehlikeli meteorolojik olayların tanınmasında onlara yardımcı olacaktır.

BULUTLARIN YAPISI :

Bulutlar, suhunete bağlı olarak çok küçük su damlacıkları veya buz kristallerinden meydana geliricr. Bulutlar, suhunet 0°C ile -15°C arasında büyük miktarda aşırı soğıxmuş su damlacıkları ve buz kristallerinden, -15°C altında ise büyük miktarda buz kristallerinden oluşurlar. Buna rağmen -60°C ta dahi su, aşırı soğumuş halde bulunabilir.

Bulutlar yapılarına göre iki sınıfa ayrılırlar.

Bunlar :

· Cumuluform Bulutlar (Küme Bulutlar)

· Stratiform Bulutlar (Tabaka Bulutlar)

CUMULUFORM BULUTLAR :

Rutubetli havanın, dikey akımlarla yoğunlaşmanııı olacağı seviyeye taşınması halinde oluşurlar. Cumıılııform bulutlar, içerleritıcieki clilcey akımlar nedeniyle, istisnasız bir dereceye kadar türbülans içerirler. Genel olarak gökyüıünün 5/8'ini kapatırlar vc sağnak şeklirıdc yagmur veya kar yağışı yaparlar. Atılmış pamuk vığınları veya karnıbahar görünümündedirler.

STRATİFORM BULUTLAR:

Havanın, bütün tabakalarında yoğunlaşma olacak kadar soğumanın olması halinde olusurlar. Stratiform bulutlarda çok az veya hiç dikey· akım olmadığından içlerinde hiç türbülans yoktur veya çok düşük şiddettedir. Gcnel olarak gökyüzünün 8/8 ini kapatırlar. Çisenti, hafif yağmur yağışı veya sutıunetine bağlı olarak kar yağışı yapabilirler. Tabakalar halinde yayılmış çarşaf görünümündedirler.

BULUT ÇEŞİTLERİ :

Bulutlar irtifalarına göre çeşitli sınıfa ayrılırlar.

Alçak İrtifa Bulutları.

Orta İrtifa Bulutları.

Yüksek İrtifa Bulutları.

Dikey Gelişimli Bulutlar.

ALÇAK İRTİFA BULUTLARI:

Bu sınıfta Stratus ve Stratocumulus bulutları vardır ve orta enlemlerde 50-6500 feet irtifa arasında oluşurlar.

Stratüs (St):

Alçak, muntazam tabakalı bir bulut tipi olup «sis'e» benzer. Oluşumu yüzeyden başlamaz; fakat alçak tepeleri içine alır. Sisle birleştiği zaman IFR uçuşlar için bazı problemler meydana getirir. Rüzgar sebebi ile dağıldığında Fraktostratüs (Fs) bulutları oluşur.

Herhangi bir cephesel olay olmamasına rağmen, yer karla kaplı olduğu zaman alttan soğuma ile teşekkül eder. Suhurıetine bağlı olarak kar veya yağmur yağışı yapar. Eğer 50 feet'in altında oluşursa sis olarak isimlendirilir.

Özellikleri :

· Devamlı (parçalar halinde değil bir bütün meydana getiren) bulutlar şeklindedir.

· Tabaıı yüksekliği 50 feetten başlar.

· Dikey kalınlığı, bir kaç yüz fect ile 1000-2000 feet arasıncla değişir.

· Görüş, bulut altında çisenti ıe sis yoksa ortadır. Bulut içinde 10-15 feet'tir.

· Bulut içinde ve altındaki uçuşlarıla

hafif «türbülans» vardır.

· Bazı durumlarda kaba buzlanma olabilir. Bulııt üstüne çıkarak buzlanma önlenebilir.

Stratüs bulutunun tabanları alçak olduğundan ve alçak tepeleri içine aldığından, bulut uçuşuna elvcrişli dcğildir. Keşif ve sahil muhafaza görevlerini engeller. Taban vükseklikleri bilinmeden ce altimetre ayarı yapılmadan alçalmak tehlikelidir.

Stratocıımulus (Sc) :

Yuvarlak kümelerden oluşmuştur. Genellikle .gri. renkte olup yer yer daha koyu kısımlan vardır. Birçok nedenlerle oluşan ve çok rastlanan bir buluttur. Sık sık, engebeli arazide esen rüzgarın kararlı havayı kanştırarak kaldırması neticesinde, bazende Stratüs bulutunun parçalanmasından veya Cumulus bulutunun dağılmasından oluşur.

Özellikleri :

· Geniş bir sahayı kaplar. Bazı durumlarda ince ve hatta parçalanınış olabilir.

· Tabanları 2000-4000 feet arasındadır. Deniz ve düzgün arazi üzerinde bulut altında uçulabilinir.

· Bulut altında ve içinde hafiften orta şiddete kadar türbülans vardır. Eğer bulut içinde "Cu + Cb" var ise beklenmiyen şiddette türbülansla karşılaşılır.

·Suhunet 0°C ile -10°C arasında ise çok şiddetli buzlanma olur; fakat buzlanma hızı azdır.

·Tek uçak, bulut uçuşu için elverişlidir. Zayıf görüş ve türbülans sebebiyle kol uçuşunu zorlaştınr.

ORTA IRTIFA BULUTLARI:

Bu sınıfta Altostratüs, Altocumulus ve Nimbostratüs bulutları vardır. Orta enlemler de 6500 - 23000 feet arasında oluşurlar. Güneş etrafında “Koronab” oluşturmaları belirli özelliklerindendir.

Altostratüs (As):

Genellikle gri, bazen maviye kaçan renkte kalın bir tabaka bulut olup, bütün gökyüzünü kaplar. Bulutun görunümü hiçbir zaman engebeli olmayıp daima düzgiin bir göriinümü vardır.

Özellikleri :

· Devamlı bir örtü gibidir. Bazen parçalarsa da genel olarak yatay ve dikey olarak geniş bir sahayı kaplar.

· İnce olanların tabanları 10000 feet üzerindedir; fakat sıcak cephe yaklaştıkça 6500 feet'e kadar inerler.

dır

· Dikey kalınlıkları 15000 feetten fazla

· İnce olanlarında görüş 4500 feet kadardır. Bulut kalınlaştıkça kısa zamanda 60 300 feet'e kadar düşer. Kalın Altostratüslerde yagmur ve kar halinde yağışa rastlanır.

· Içlerinde hafif türbülans vardır.

· Hafif ve orta şiddette buzlanma olabilir. Herhangi bir problem teşkil etmemesi için uçuşun bulut içinde uzun zaman devam etmemesi gerekir.

· Kol uçuşuna elverişlidir.

· Sıcak cephenin yaklaştığının habercisidir.

Altostratüslerin yapısında üç ayrı özellik vardır :

· Yukan kısımlan tamamen veya kısmen buz kristallerini,

· Orta kısımlan, kar kristali, kar pulu, buz kristali ve aşırı soğıımuş su damlacıklannı,

· Aşağı kısımları ise kısmen veya tamamen aşırı soğumuş su veya normal su damlacıklarını içerir.

Altocumulus (Ac) :

Yassılaşmış kürevi bulutlar olup, gruplar, hatlar veya dalgalar şeklinde bir göriinümleri vardır. Bazen bıılutların kenarları birbiriyle birleşmiş olabilir. Altocumuluslar esas olarak değişik şekillerdeki su damlacıklarından oluşmuşlardır. Bu bakımdan şeffaflık dereceleri azdır. Buna rağmen çok düşük suhunetlerde buz kristallerinden de oluşabilirler.

Özellikleri :

· Tabanları 6500-20000 fcet arasındadır. nadiren yağmur ve kar halinde yağış yaparlar.

· Dikey gelişimden ziyade tabakalar ha linde oluşurlar. Castellanüs (Acc) tipleri ol dukça dikey kalınlık gösterir ve oraja neden olurlar.

· Görüş bulut altında iyi, bulut içinde zayıftır.

· Hafif türbülans yaparlar.

· Çok ender olarak huzlanma yaparlar. Buzlanma, buluttan çıkmakla önlenebilir.

· Hatlar halinde Altocumulus, genellikle bir cephenin yaklaştığını gösterir. Cephe istikameti, bulutun kalınla$masına göre tayin edilebilir.

Nimbostratüs (Ais) :

Alçak, gayri muntazam şekilli, genellikle yeknesak, koyu gri renkli ve ıslak görünümdedir. Genel olarak yatay ve dikey olarak çok geniş sahaları kaplar. Su damlacıkları, kar kristalleri, kuş başı kar taneleri veya bunların karışımından meydana gelmiştir. Orta irtifa bulutu olmasına karşın, yağmur anında tabanları alçalabilir. Devamlı yağrtııır veya kar halinde yağış yapar. Uçuşu büyük ölçüde engeller.

Özellikleri :

· Devamlı buluttur. Altında Franktostratüsler bulunabilir.

· Tabanları deniz üzerinde satha kadar inebilir.

· Dikey kalınlıkları 15000 feetten fazladır.

· Bulııt içinde giirüş, 10-20 feet kadar iııılut altında yağmur ve sis sebebiyle zayıftıı-.

· Karalar üzeriııde bulut altırıda hafif ve cırta şiddette, bulut içinde ise saklı Cu + Cb nedeniyle çok şiddetli türbülansa rastlanır.

· Bulut içinde ve bilhassa donan yağmuı- şeklinde y·ağış var ise, bulut altında şiddetli buzlannıa olur.

· Çok zayıf görüş, alçak tavan, türbülans ve buzlanma nedeniyle uçuşu engeller.

YÜKSEK İRTİFA BUILUTLARI :

Bu sınıfta Cirrus, Cirrostratus, Cirrocunııılus bulutları bulurıur. Taban irtifaları 16000 ile 45000 feet arasındadır.

Cirrus (Ci) :

Bir birinden yarı demetler, hatlar ve tüy gibi çeşitli şekillerde buz kristallerinden oluşmuştur. Günün her saatinde ufka çok yakın olmayan Cirrus'ler gökyüzünün aynı parçasında bulunan diğcr bulutlardan daha beyazdır. Günes ufukta iken Cirrus'ler bevazımsı renkte olup güneşin batması üzerine yüksekteki Cirruslar sarı, pembe, kırmızı ve nihayet kül rengini alırlar. Şafakta bu renk sırası, tersinedir. Hatlar şeklinde oluşmuş ve Cirrostratus veya Cirrocuınulus ile birleşmişse, kötü havanın yaklaştığını gösterirler. Yazın havanın güzel olacağını gösterir.

Özellikleri :

· Parçalar halindedir.

· Tabanları 20000 ile 40000 feet arasın

dadır.

· Dikey olarak çok ince olabildiği gibi

binlerce feet kalınlıkta da olabilir.

· Türbülaııs yoktur (açık hava türbülansı görülebilir).

· Cb lerle birleşmiş Ci hulutları hariç buzlanma olmaz.

· Yüksek irtifada nisbi rutubetin fazlalığını ve Egzozt gazlarının yoğunlaşacağını gösterirler.

Cirrostratüs (Cs) :

İnce beyazımtrak tül veya peçe şeklinde gökytiıtirıü tamamen veya kısmen kapatır. Güneşin ve Ay'ın etrafında «hale» meydana getirir. cisimlerin gölge meydana geıirmesine mani olmazlar. Bu bulutlar, Cirrus veva Cirrocumulus bulutlarının birleşmesinden, Cirrocumulus'lerden düşen buz kristallerinden, Altostratüs bulutlarının incelmesinden veya Cumulonimbus'lerde oluşan «örs» ün yayılmasından oluşurlar. Cirrostratüsler genellikle kötü havanın yaklaştığını gösterirler ve kötü hava şartlarından uıağa doğru hareket ederler. Sadece, kararlı hava tabakalarında buz kristallerinden oluşur.

Özellikleri :

· Devamlı bir buluttur.

· Tabanları 20000 feet ve yukarısıdır. · Dikey kalınlığı birkaç bin feet olabilir. · Görüş bulutun kalınlığına göre iyiden kötüye kadar değişebilir.

· Türbülans ve buzlanma yoktur.

Cirrocumulus (Cc) :

Bir araya gelmiş küçük top top bulutların mey·dana getirdiği tabaka şeklinde bir buluttıır. Genellikle cisimlerin gölge meydana getirmesine mani olmaz. Kararsız tabakalarda buz kristallerinden oluşmasına karşın, bazende aşırı soğumuş su damlacıklarını içerir. Kararsız havanın habercisidir.

Özelllkleri :

· Devamlı bir buluttur.

· Tabanları 20000 feet'in üzerindedir. · Dikey kalınlığı değişiklik gösterir. · Kalın olanlarmda göi-üş azdır.

· Açık hava türbülansı hariç, türbülans voktur.

· Buzlanma yoktur.

DİKEY GELİŞİMLİ BULUTLAR :

Bu sınıfta Cumulus ve Cumulonumbus bulutları vardır. Taban irtifaları, alçak ve orta, tavan irtifaları yüksek bulut sınıfına girer. Buzlanma seviyesine kadar su damlacıkları, bu seviyenin üstünde buz kristalleri ve bazende aşırı soğumuş su damlacıkları içerirler.

Cumulus (Cu) :

Küme, kubbe veya kuleler halinde dikine gelişen, genel olarak yoğun halde bulunan, dış hatları belirli, üst tarafı karnıbahar görünümündedir. Doğrudan ışık alan yerleri, parlak beyaz; diğer kısımları güneşin durumuna gore gölgeli veya siyah olabilir. Tabanlan gri renktedir. Tabanları düz ve üzerleri yumrulaşmış Cumulus'ler güzel havayı işaret eder. Dikine gelişimli olanlar türbülans, buzlanma içerirler ve Thunderstorm'un ilk safhasını oluşturur. Suhunete göre kar veya yağmur sağanagı yapar.

Özellikleri :

·Küme şeklinde dikine geliştiklerinden devamlı degildirler.

· Taban yükseklikleri rutubete bağlı olarak değişir.

· Dikey kalınlıkları birkaç bin feet olabilir.

· Görüş bulutun kalınlığına göre iyiden kötüye değişebilir.

· Hafiften şiddetliye kadar türbülans içerir.

· Bazen şiddetli şeffaf buzlanma olur. Bulut alt kısımlarında türbülanslı hava olmasına karşın, emniyetli uçuş için yeterli irtifa vardır. Bulut içindeki şiddetli türbülans, buzlanma ve zayıt görüş uçuşu tehdit eder.

Cumulonimbus (Cb) :

Çok büyük dikey gelişimli, üst tarafı bir dag veya kule biçimindedir. Uç kısmı bıız kristallerinin oluşturdugıı lifli bir görünüşe sahiptir ve yayılarak "örs" şekline dönüşür. Örsün uzantısı, bulutun hareket yönünü gösterir .Bu tip bulut orajın özelliği olup sağanak, gök giirultüsü, dolu, fırtına ve Tornado'ya neden olur. Bulutun şekli, içindeki dikey ceryanlar nedeniyle devamlı değişir.

Bir sıra halinde Cb ler soğuk cephenin varlığını gösterirler ve Soğuk Cephenin 50 - 300 NM. önünde cepheye paralel Fırtına Hattını (Squal Line) oluştururlar.

Özellikleri :

· Soğuk cephe önünde oluşan Fırtına Hattı hariç devamlı değildir.

· Tabantarı 3000 feet veya daha alçaktır. Deniz üzerinde satha kadar inebilir.

· Dikey kalınlıklan I5000 - 30000 feettir. Tropikal bötgelerde bu kalınlık 60000 feet'e kadar çıkabilir.

· Göruş; bulut altında sağnak yağmur, kar ve dolu nedeniyle çok kötü olabilir. Bulut içinde 30 feet'ten daha azdır.

· Kiiçük tiplerinde dahi şiddetli türbülans vardır.

·0° ite -28°C arasında şiddetli buzlanma vardır.

·Çok az görüş, şiddetli türbülans ve buzlanma nedeniyle uçuşu engeller. Özel eğitim görmeden ve bulutun özelligini bilmeden yapılan uçuşlar tehlikelidir. Yağış olmadığı durumlarda altından geçilebilir. Üstten geçişlerde en az 1/3 üst kısmından, üstünden, arala. rından geçmek veya etrafında dolaşmak geeekir. 14.000 - 20.000 feet arasında kesinlikle uçulmamalıdır.

TROPOSFERİN ÜZERİNDEKİ BULUTLAR :

Polar ve Sub - Polar bölgelerde, Stratosferde veya üzerinde Nacreous ve Noctılucent denilen bulutlar gözlenmiştir.Noclacreous bulutlar 70.000 - l00.000 feet arasmda esas yapıları bilinmeyen; fakat küçük su damiacıkları veya buz kristallerinden oluştuğu tahmin edilen bulutlardır.

Noctılucent bulutlar ise 250.000 - 300.000 Feet'te gözlenmiş, gümüş mavisi renginde bulutlardır. Genellikle Doğu, Kuzey Doğu istikametinde 100-150 Knot süratle hareket eden bu bulutların kozmik tozlardan oluştuğu sanılmaktadır.